Có bắt buộc đi hoesik không? 12 câu hỏi về công ty và trường học ở Hàn Quốc

Khi bắt đầu đi làm hay đi học, những người nước ngoài với nhau thường kể những chuyện na ná nhau. Ví dụ: "Sao không gọi tên mà gọi bằng chức danh?", "Hoesik có bắt buộc phải đi không?", "Tin nhắn KakaoTalk sau giờ làm có bắt buộc phải trả lời không?". Bài này chọn ra 12 câu hỏi như vậy và giải thích vì sao lại như thế, cũng như làm thế nào cho thoải mái. Không khí mỗi công ty, mỗi trường rất khác nhau, nên hãy hiểu những giải thích dưới đây theo nghĩa "nhiều nơi là như vậy".

Ở các công ty Hàn Quốc, nhiều người gọi nhau bằng cách thêm chức danh sau họ, như "Kim timjang-nim" (trưởng nhóm Kim), "Park gwajang-nim" (trưởng phòng Park). Gọi thẳng tên thường chỉ xảy ra khi hai người rất thân hoặc người kia là cấp dưới/đàn em. Đây là cách để thể hiện sự tôn trọng lẫn nhau, nên bạn không cần cảm thấy đó là thiếu lịch sự.

Cấp bậc (jikgeup, thứ bậc như gwajang, daeri) và chức vụ (jikchaek, vai trò đảm nhiệm như timjang) là hai khái niệm khác nhau. Ở công ty nhỏ hoặc startup, việc phân cấp bậc đơn giản hơn, và cũng có nơi mọi người gọi nhau là "○○-nim" hoặc bằng tên tiếng Anh.

Theo luật, thời gian được làm việc tối đa là 52 giờ, gồm 40 giờ mỗi tuần cộng thêm tối đa 12 giờ tăng ca. Dù vậy, tùy công ty và ngành nghề, một số nơi vẫn còn không khí khó ra về trước khi sếp còn ở lại. Không khí này đang giảm dần, nhưng mỗi công ty khác nhau rất nhiều.

Nếu bạn có tăng ca, nguyên tắc là ở nơi làm việc từ 5 người trở lên, bạn nhận thêm 50% lương thông thường (tongsang-imgeum). Tuy nhiên, nếu hợp đồng lao động là loại pogwal-imgeum-je (chế độ lương trọn gói, đã gồm sẵn tiền tăng ca cố định) và ghi "đã bao gồm phụ cấp tăng ca cố định", thì có thể khác, nên hãy nhớ kiểm tra trong hợp đồng.

Hoesik là buổi cả nhóm cùng ăn uống hoặc uống rượu. Ở Hàn Quốc, nhiều người cho rằng mọi người gần nhau hơn trong những lúc không nói chuyện công việc, nên hoesik được xem là dịp để tạo không khí cho cả nhóm. Có khi buổi hoesik nối tiếp theo thứ tự: tăng 1 (bữa ăn), tăng 2 (uống rượu hoặc đi quán cà phê), rồi đến noraebang (karaoke).

Gần đây mọi thứ đang thay đổi. Ngày càng có nhiều nơi kết thúc sớm, hoặc tổ chức hoesik buổi trưa thay cho buổi tối. Không khí ép uống rượu cũng giảm nhiều so với trước. Tuy nhiên, vẫn khác nhau khá nhiều tùy bộ phận và công ty.

Có nhiều công ty mà các thành viên trong nhóm cùng nhau ăn trưa. Bạn cũng hay thấy cảnh mọi người cứ nói "gì cũng được" ("amugeona") khi chọn món rồi mất cả thời gian. Vì đây là lúc ăn chung để gần gũi nhau hơn, nên nếu vắng mặt thường xuyên, bạn có thể khó hòa nhập.

Tuy vậy, không có nghĩa là ngày nào cũng phải ăn cùng. Thỉnh thoảng ăn một mình hoặc nói rằng mình có hẹn thì phần lớn đều không sao.

Người Hàn Quốc nhìn chung khá thẳng thắn khi bày tỏ ý kiến. Thích thì nói thích, không thì nói không, để người đối diện hiểu rõ. Vì vậy ở Hàn Quốc, điều quan trọng là diễn đạt lịch sự nhưng vẫn trực tiếp. Khi ý kiến khác nhau cũng vậy.

Câu "Tôi sẽ xem xét" ("geomto-hae bolgeyo") nhìn chung cũng có nghĩa đúng như vậy, tức là họ thật sự sẽ xem xét. Có người dùng câu này để từ chối một cách tế nhị, nhưng không phổ biến. Tất nhiên, điều này cũng có thể thay đổi tùy không khí và giọng điệu.

Nghỉ phép năm (yeoncha) là quyền được pháp luật bảo đảm. Nếu làm dưới 1 năm, cứ mỗi tháng đi làm đủ bạn có 1 ngày phép; nếu trong 1 năm đi làm từ 80% trở lên thì bạn có 15 ngày. Gần đây ở Hàn Quốc cũng đang chuyển sang không khí chỉ cần bàn giao việc tốt là có thể nghỉ mà không phải ngại. Phép năm không dùng hết thì trong nhiều trường hợp có thể nhận lại bằng tiền.

Việc nhắn tin công việc qua KakaoTalk sau giờ làm hoặc vào ngày nghỉ là điều đa số người Hàn Quốc cũng cố gắng hạn chế. Nếu có người cứ liên tục nhắn những việc không gấp ngoài giờ làm việc, thì đó không phải đặc trưng văn hóa của Hàn Quốc mà là tính cách cá nhân của người đó.

Khi họp, trò chuyện bữa trưa và nhóm chat đều bằng tiếng Hàn, người chưa giỏi tiếng Hàn rất dễ bỏ lỡ thông tin. Chuyện này xảy ra vì đó là môi trường làm việc bằng tiếng Hàn, chứ không hẳn là do ác ý.

Ở nơi làm việc tại Hàn Quốc, quát mắng hay xúc phạm người khác cũng không phải là điều được chấp nhận. Từ năm 2019, việc cấm quấy rối nơi làm việc đã được đưa vào Luật Tiêu chuẩn Lao động, và áp dụng như nhau cho cả lao động nước ngoài.

• Ghi chép ngay tại thời điểm xảy ra về ngày, địa điểm, lời nói và hành động, cùng những người chứng kiến. Hãy chụp màn hình các tin nhắn.
• Nếu công ty có nơi tiếp nhận khiếu nại thì hãy dùng trước; nếu không giải quyết được, bạn có thể trình báo lên văn phòng khu vực của Bộ Lao động (Goyong-nodongbu).
• Nếu không biết hỏi ở đâu, bạn có thể được hướng dẫn qua đường dây tư vấn của Bộ Lao động 1350.

Việc đổi nơi làm việc hoặc bị nợ lương thì thủ tục sẽ khác nhau tùy loại visa. Bạn cũng nên xem thêm Bảo hiểm việc làm và bảo hiểm tai nạn lao động Hàn Quốc: Hướng dẫn trợ cấp thất nghiệp và tai nạn lao động cho người nước ngoài.

Ở đại học có rất nhiều bài tập dự án nhóm (timpeul). Khi nhóm được lập, một nhóm chat sẽ được tạo ra, rồi mọi người chia lịch và vai trò. Người cảm thấy áp lực lúc này không chỉ có người nước ngoài. Sinh viên Hàn Quốc phần lớn cũng thấy timpeul là một gánh nặng.

Jojang (nhóm trưởng), người dẫn dắt nhóm, phải điều phối lịch và quán xuyến các thành viên nên áp lực càng lớn. Các thành viên khác cũng có những khó khăn riêng tùy vai trò được giao. Hơn hết, rất khó để thống nhất ý kiến và thời gian với nhau.

Điều này không hẳn là đặc điểm riêng của từng nước, mà có nhiều điểm giống nhau. Ở nước nào cũng có người làm trưởng nhóm, và các thành viên phải làm tròn vai trò của mình. Ra ngoài xã hội, công việc cũng được làm theo nhóm, nên việc tích lũy kinh nghiệm làm việc nhóm tốt ở trường là điều quan trọng.

Được chứ. Đa số giáo sư thích khi sinh viên đặt câu hỏi. Vì họ cảm thấy "à, em này đang nghe bài giảng của mình". Khi sinh viên nước ngoài đặt câu hỏi, nhiều khi họ còn vui hơn nữa.

Sunbae/hubae (선후배, đàn anh/đàn em) gần với mối quan hệ mà hai bên phải giữ lễ với nhau hơn là quan hệ bình đẳng như bạn bè. Ở Hàn Quốc, nơi tuổi tác ảnh hưởng đến cách nói chuyện, hubae dùng kính ngữ với sunbae, còn sunbae thường quan tâm, chăm sóc hubae.

Đằng sau đó còn có bối cảnh lịch sử với tinh thần đoàn kết mạnh mẽ. Người Hàn Quốc cùng nhau làm nông và cùng nhau chống lại sự xâm lược của ngoại bang, nên văn hóa chung sức đã in sâu. Vì thế, quan hệ sunbae/hubae ở trường cũng trở thành một mạng lưới gắn kết mạnh. MT (membership training), tức sự kiện mà một khoa hoặc một câu lạc bộ cùng nhau qua đêm, cũng là dịp để tạo nên những mối quan hệ như vậy. Những điều này có thể còn lạ lẫm với người nước ngoài.

Dongari (동아리, câu lạc bộ) là nơi tập hợp những người cùng sở thích, quan tâm nên ở nước ngoài cũng có nhiều. Tuy nhiên, cách xây dựng quan hệ giữa mọi người trong dongari có thể khiến bạn thấy lạ.

Đây không phải vấn đề có một cách giải quyết thật chuẩn xác. Nếu đang sống ở Hàn Quốc, hiểu bối cảnh văn hóa, lịch sử rồi dần hòa nhập với người Hàn cho phù hợp là cách tự nhiên nhất.

Khi có ít sinh viên nước ngoài đăng ký, có trường hợp môn học mở bằng tiếng Anh nhưng lại giảng bằng tiếng Hàn. Đây là chuyện sinh viên nước ngoài hay gặp. Nếu giảng nhanh hoặc xen lẫn giọng địa phương (saturi) thì càng khó theo kịp hơn.

Bài viết này tổng hợp những xu hướng chung nên có thể khác nhau tùy công ty, trường học và thế hệ. Nếu bạn tò mò về những câu hỏi trong đời sống hằng ngày, hãy đọc thêm Vì sao người Hàn hỏi tuổi trước tiên? 12 câu hỏi đời thường người nước ngoài hay hỏi nhất.